تبليغاتX
طراحی فضای سبز

اصول طراحی باغ ایرانی

طراحی باغ ایرانی را می توان در اصول زیر خلاصه نمود.

الف ) سلسله مراتب

بر اساس این اصل فضاها و عناصر مختلف بر اساس اهمیت، ارزش كاركردی و بسیاری از عوامل دیگر در كنار هم قرار می گیرند. در طراحی اغلب باغ های ایرانی این اصل به خوبی دیده می شود. سلسه مراتب در باغ ها از سردرورودی یا گاهی میدان و آبنمایی در بیرون باغ (جلوخان) شروع و با گذشتن از هشتی و محور اصلی به كوشك باغ می رسد. این اصل را در ارتفاع، رنگ و اندازه عناصر باغ هم میتوان جستجو كرد.

 

ب)تقارن

تقارن یكی از اصول طراحی به شمار می رود كه در دوران باستان در بسیاری از بناهای عمومی و مذهبی به كار رفته است. اصل تقارن را می توان كامل ترین شكل تعادل به شمار آورد كه علاوه بر جنبه های زیبا شناسی از لحاظ ایستایی نیز همواره مورد توجه بوده است. در باغ های ایرانی به وفور از این اصل استفاده شده است. كوشك های ساخته شده متقارن بوده و بر روی محور یا مركز تقارن واقع اند. اوج قرینه سازی را می توان در محورهای اصلی دید. در محور اصلی حتی درختان، درختچه ها و گل ها نیز قرینه كاشته شده اند. باغ های مستطیلی بسته به مكان قرار گیری كوشك، یك یا دو محور تقارن و پلان های مربع اغلب چهار محور تقارن دارند.

ج ) مركزیت

یكی از امور مهم در تركیب و سازمان دهی عناصر در بسیاری از فضاهای معماری مركزیت است و غالبا برای تاكید به مهم ترین قسمت مجموعه مورد استفاده قرارمی گیرد. اصل مركزیت بیشتر در كوشك ها دیده می‌شود. خصوصا كوشك هایی با طرح هشت بهشت. این اصل در پلان مربع با وجود كوشك در محل تقاطع محور ها، در اوج خود می باشد.

د) ریتم

به معنی تكرار موزون ساده یا پیچیده یك عنصر یا پدیده در یك اثر هنری است. منظور از تكرار موزون پیچیده، تكرار چند عنصر یا مجموعه به نحوی است كه درك روابط و قانونمندی های حاكم بر آنها به مشاهده دقیق و عمیق نیاز دارد.

این اصل در مواردی جوابگوی نیاز عملكردی می باشد همچون حجره های یك مدرسه یا كاروانسرا ، وگاهی بر آورده كننده نیاز زیبایی شناختی است از لحاظ بصری منظری ظریف و خوشایند پدید آورد. (سلطان زاده 1378)

در باغ ایرانی این اصل را می توان در دیواره های حاشیه باغ، دیواره های صفحه بندی حاصل از زمینهای شیب دار و حتی در كفسازی ها مشاهده می شود.

ه) استقلال و تشخیص فضاها

در معماری ایرانی همه فضاها دارای استقلال و متشخص اند و هیچ فضایی منفی یا مانده از فضای دیگر نیست.

این ویژگی كه به نظر می رسد گاهی با واقعیت های كاركردی در تعارض باشد از اصول مراعات شده در نمونه‌های ارزشمند معماری ایران است. درباغ ایرانی نیز همه فضاها اعم از ساخته و ساخته نشده ، از خود هویتی به نمایش می گذارند.بطوریكه حتی فاصله میان دو فضای مستقل، خود عرصه ای كامل به شمار می‌آیدكه واجد تعریف ، هویت و عملكرد مستقل می باشد.

و)تنوع در وحدت، وحدت در تنوع

باغ ایرانی در عین وحدت در خطوط كلی، هندسه و مصالح اجرایی، دارای تنوع فضایی بی نظیری است.تنوع فضایی باغ با تعریف فضاهای مستقل از هم از طریق محدودسازی، تنظیم فاصله دید، بهره گیری از اشكال كامل هندسی، طرح كاشت، تركیب بندی های متفاوت از گونه های گیاهی، كاركردهای فضایی آب، بهره گیری از مصالح و امثال آن نمود پیدا میكند. محورهای اصلی، محورهای فرعی، كرت‌ها، انواع حوض ها و فضاهای ساخته شده با نوع بسیار زیادی كه ارائه می دهند نشان از یك نظم و وحدت سازی در كلیت باغ می دهند.

ز)طبیعت گرایی و بهره گیری از منظر

فرهنگ ایرانی انسان را جدا از طبیعت نمی بیند بلكه او را همراه باسایر عناصر طبیعت و جزء لا ینفك آن و دل سپردن به طبیعت و استفاده از مناظر طبیعی را علاوه بر اینكه پی بردن به آیات و نشانه های خدا می بیند، موجب حظ بصر و نشاط روان آدمی می داند. از این رو معماری و هنر ایران به شدت طبیعت گراست. این اصل در باغ ایرانی سبب بوجود آمدن فضاهای نیمه باز مانند ایوان و كوشك شده است كه حد فاصل و پیوند دهنده فضای طبیعت (حیاط یا منظره باغ) و بخش ساخته شده می باشد. وجود فضای دنج و خلوت و پناه بردن به گوشه طبیعت در باغ ایرانی یك قاعده است، در نتیجه باغ ایرانی فضایی عارفانه و شاعرانه برای تامل به شمار می رود. وجود چشم اندازهای عمیق و باز در محورها و مسیرهای اصلی باغ، عدم وجود موانع بصری و هدف دار بودن این مسیرها (رسیدن به فضای ساخته شده یا یك نشانه بصری) بر طبیعت گرایی بیشتر صحه میگذارد.

در نهایت ویژگی های مشترك باغ های ایرانی را می توان این گونه بر شمرد

- تقسیم باغ غالبا به چهار بخش

- استفاده از خطوط راست در طراحی

- وجود یك كوشك یا بنا در مركز یا بلندترین قسمت باغ

- استفاده از یك جوی اصلی

- استفاده از استخرهای وسیع به عنوان آینه و زیبایی چشم انداز مقابل كوشك

- رابط نزدیك با طبیعت

- كاشت درخت میوه در قسمت بزرگی از باغ

- فقدان فضای سبز بیهوده و ... (حیدر نتاج ، 1380)

حیدرنتاج، وحید(1380) پایان نامه كارشناسی ارشد معماری، دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران.

سلطان زاده حسین (1378) تداوم طراحی باغ ایرانی در تاج محل،‌ دفتر پژوهشهای فرهنگی،‌تهران.

+ نوشته شده در  سه شنبه 1387/09/26ساعت 23  توسط ابوطالب آقائی  | 


فضاي سبز درختان ناژوان 

 

درختان از جمله عناصر اساسي حيات انسان به شمار مي روند كه از زمان پيدايش بشر تاكنون با او همراه بوده و نيازهاي مختلف آدمي را تأمين كرده اند در برخي از فرهنگها درخت از تقديس خاصي برخوردار بوده است در ايران قديم درختان چنار، خرما، انار، انجير به عنوان درختان مقدس به شمار مي آمدند درخت سرو نيز از جمله درختاني است كه جايگاه خاصي در نزد ايرانيان داشته و شاعران ايراني همواره آزادگي، رعنايي و زيبايي آنرا ستوده اند درختان همواره به عنوان يك منبع اقتصادي مهم مورد توجه بوده اند. در دنياي امروز ارزش هاي غيرقابل جايگزين زيست محيطي درختان از اهميت بيشتري برخوردار است هر درخت بالغ سالانه 6 كيلوگرم دي اكسيد كربن مصرف مي كند.

طرح اراضي ناژوان عمدتاً به دليل منابع طبيعي خود مورد توجه قرار گرفته است اما مثل كليه مواردي از اين دست در دنياي امروز بحث مهمي كه بر تمامي جنبه هاي برنامه ريزي تأثير

مي گذارد آن است كه تقدم به توسعه داده شود يا حفظ محيط زيست. در اين راستا طرح توسعه در اراضي ناژوان اساساً به معناي استفاده و بهره وري از منابع طبيعي اين محدوده در جهت گذراندن اوقات فراغت است.

حفظ فضاي سبز حاشيه رودخانه يك سنت تاريخي است حفظ ناژوان در شكل و مضمون كنوني خود مسئوليتي است عظيم و تجربه اي بي نظير در تاريخ شهرسازي (ايران)، زيرا تلاش مي شود كه با اتخاذ سياستي جامع و با يك برنامه ريزي گام به گام هدفمند مانع از پيشروي توسعه  بي در و پيكر بر روي اراضي كشاورزي و باغها گردد.

نگهداري از پارك ايجاد شده حتي از ايجاد آن مهم تر مي باشد پاركي كه در اثر بي توجهي عدم شناخت از عوامل آسيب رسان رو به انحطاط ميرود نه تنها ضربه اي خواهد بود بر پيكر محيط زيست منطقه بلكه از نظر اقتصادي – اجتماعي سرمايه اي بي نظير را به باد خواهد داد كه جبران آن به اين زوديها ميسر نخواهد بود.

 

 

تبديل و اشغال اراضي مرغوب زراعي – توسعه فضاي سبز شهري در اراضي سنگلاخي – كوهستاني – كويري و افزايش روزافزون فضاي سبز در اراضي پست و با محدوديت هاي زراعي متعدد- كاهش منابع آب – افزايش هزينه هاي احداث و نگهداري فضاي سبز در مكان شهرها ، اين ضرورت را ايجاب نموده است كه ايجاد فضاي سبز و جنگل كاري پايدار يا به عبارتي (فضاي سبز صنعتي) با استفاده از گونه هاي جنگلي آندوميك سازگار و بادوام و كم هزينه – كم توقع و كم آب در اراضي ومراتع مخروبه وفرسايش يافته و يا اراضي كويري امكان پذيرد.

فضاي سبز در اراضي محدوده ناژوان شامل كليه سطوحي مي شود كه با پوشش گياهي مفروش شده اند. بر اين اساس باغها، بيشه ها، اراضي زراعي، پاركها، سبزه راهها و حاشية ماديها و …. جزو فضاهاي سبز مي باشند. وسعت اين سطوح حدود 1200 هكتار مي باشد به غير از سطوح پاركي كه عمدتاً در طرفين محور رودخانه شكل گرفته اند. بقيه مرزهاي سبزينگي فوق در اراضي ناژوان پراكنده شده اند و در گوشه و كنار محدوده مورد نظر به چشم مي خورند.

بر اين اساس به دليل ويژگيهاي خاص منطقه ناژوان كه هر يك داراي توانهاي اكولوژيك و نيز محدوديت هاي خاص خود مي باشد. ضرورت اختصاصي محلي براي جمع آوري – توليد و تكثير گونه هاي مزبور بررسي و قطعه زميني محصور واقع در خيابان باغ فردوس (لوله) ناژوان مناسب تشخيص داده شد و از ديماه سال 1382 اقدام به كشت و توليد جمعاً 40 گونه گياه شد كه به تفكيك به دسته هاي زير تقسيم مي گردد. (تا 80 گونه در دست افزايش است).

1- درخت و درختچه هاي جنگلي پايدار و خودرو مربوط به رويشگاههاي زاگرس غربي و جنوبي، سازگار با شرايط آب و هوايي و كليمايي منطقة ناژوان.

2- منتخب گياهان مرتعي و دارويي خودرو موجود در كوههاي اطراف كه مناسب جهت تثبيت خاك و جلوگيري از فرسايش و نيز مصارف دارويي و همچنين جهت غني سازي پوشش گياهي و كشت در اراضي ناژوان.

از جمله مهمترين نقش اين گياهان تأثيرات مطلوبي است كه بر آب و هواي منطقه پيراموني خود مي گذارد و همچنين كاهش گرد و غبار كه امر در آب و هواي خنك و پر گرد و غبار شهر اصفهان بسيار حائز اهميت است.

منبع :شهرداری اصفهان http://www.isfahan.ir

+ نوشته شده در  دوشنبه 1387/09/11ساعت 22  توسط ابوطالب آقائی  |