پله ها

تعریف پله

وسیله ارتباطی بین دو سطح مختلف را پله می نامند.پله ، واحدی است مشخص با مقیاس انسانی ( قدم باریک انسان ) که با تکرار این واحد ، ارتباط بین ارتفاعات مختلف برقرار می شود.

در تجربه عملی به این نتیجه رسیده اند که طول قدم باریک یک انسان در سطح مسطح حدود 62 تا 64 سانتی متر می باشد. یعنی اگر روی سطح افقی حرکت نمائیم ، هر دفعه که قدم بر می داریم ، می توانیم به اندازه 62 تا 64 سانتی متر پیشروی کنیم.

ولی برای بالا رفتن از یک پله ، مجبوریم پا را تقریبا به اندازه ارتفاع یک پله به طور عمودی بلند کنیم و چون این مقدار ، جزء پیشروی محسوب نمی شود. بنابراین می توان گفت :

62 تا 64 سانتی متر مساوی است با مقداری که پا به طور عمودی بلند می شود بعلاوه ارتفاع پله بعلاوه کف پا . در نتیجه فمول تجربی پله ها بصورت زیر خواهد بود:

62 تا 64 سانتی متر=+2

با توجه به این که میزان تغییرات ارتفاع هر پله بین 12 تا 30 سانتی متر است و با در نظر گرفتن فرمول فوق ، جدول زیر چنین بدست می آید.

چند تذکر

اگر ارتفاع پله با کف پله ، نسبت مستقیم داشته باشد ، یعنی با ازدیاد یا کم شدن یکی ، دیگری زیاد و کم می شود ( با در نظر گرفتن قدم معمولی 64 سانتی متر ) دو حالت پیش می آید:

1- اگر با ازدیاد ارتفاع پله ، کف پله زیاد شود ، در این صورت شخصی که پله را صعود یا نزول می کند ، مجبور است روی کف پله مقداری راه برود.

2- اگر با کم شدن ارتفاع پله ، کف پله کاهش پیدا کند ، در موقع بالا رفتن ، پای شخص به پله بعدی برخورد خواهد کرد و در موقع پایین آمدن چون کف پله کاهش پیدا کرده ، امکان لغزیدن هست.

نویسنده:ابوطالب آقایی

تراس ها

به طور کلی تراس عبارت است از قطعه یا فضایی است که با دیگر قطعات و فضای اطراف ، اختلاف ارتفاع داشته و شاید به گونه ای باشد که از آن قطعه ، قطعات دیگر را بتوان به خوبی نظاره کرد. (به عنوان مثال باغ های معلق بابل ، خود یکی از پدیده های واقعی احداث تراس بوده است.) گاهی تمام سطح تراس پوشیده از گیاه و درختان مختلف می باشد. هدف از احداث تراس معمولا به منظور ایجاد فضایی در جلوی ساختمان و محل استراحت است ، یا محلی که بتوان از آنجا مناظر محیط را مشاهده نمود.

در قرن هجدهم، احداث تراس ، محلی برای قدم زدن ، نشستن و زندگی کردن در تابستان بوده است. در مناطق  سردسیر کاربرد تراس به معنای خاص خود کمتر مورد توجه است. ولی در مناطق گرمسیر یکی از ضروریات ساختمان های معمولی و مجلل می باشد. در اروپا مخصوصا در مناطقی که هوا نسبتا سرد دارند ، تراس به منظور فضایی است که بتوانند برای مدتی در فضای باز زندگی کنند و با افزودن انواع چراغ های زیبا ، میز و صندلی های طراحی شده ، گسترش جالبی به محیط زندگی خانه بدهند. فضای تراس را می توان با انواع مصالح ساختمانی ( گران قیمت یا ارزان قیمت ) و طرح های مختلف ، سنگ فرش نمود. زیبایی این گونه زمینه سازی ها گاهی همراه با نصب مجسمه یا گلدان های گل ، تکمیل می شود. در برخی از طرحهای ژاپنی ، از سنگ ریزه های دریایی برای طراحی زمینه تراس استفاده و به اشکال مختلف طراحی می کنند.

در سیر تکاملی تاریخ ، ارتباط فضای بیرون یا باغ به داخل ساختمان ، نمونه های بسیار جالبی و تاریخی وجود دارد که می تواند گویای اهمیت این مطلب باشد. به عنوان مثال تراس یا ایوان های قصرالحمرا ، مدلل این مدعا می باشد. در تراس برای حفظ زیبایی و ارتباط بیشتر با محیط ، قطعات یا قسمت هایی را برای گلکاری ، کاشت گیاهان فصلی و دائمی ، تخصیص می دهند و آمیختگی های خاصی از سنگ فرش و گیاه پدید می آورند . گاهی تراس ها را با انواع مصالح ساختمانی بصورت سرپوشیده توسط گیاهان رونده احداث می کنند ، و تحت عنوان باغ های تراسی سرپوشیده می نامند. عمدتا بایستی گفته شود ، هدف از روف گاردن ( تراس سر پوشیده ) ، نزدیکی بیشتر به طبیعت و محیط می باشد. به قول یکی از نویسندگان انگلیسی اگر روف گاردن به نحو مناسب ، مطلوب طراحی و هم چنین گیاهان مناسبی برای آن انتخاب شود می توان در طول تابستان یک فستیوال دراز مدت از رنگهای مختلف پدید آورد. در مناطقی که شرایط بیرونی برای حفظ گیاهان روف گاردن وجود ندارد ، از دیواره های شیشه ای و یا چوب های خیزران و ... در اطراف تراس استفاده می کنند. ضمنا گیاهانی از قبیل پاپیتال (همیشه سبز) برای آراستن روف گاردن مناسب می باشد.

در فضای این گونه تراس ها انواع گیاهان زینتی را در گلدان و یا جعبه های بزرگ نگهداری  کرد و هم چنین توسط شبدر سه برگ ، می توان پرچین زیبایی را پدید آورد. در احداث این گونه باغ های تراسی سرپوشیده ، 2 نکته اساسی را بایستی همیشه در نظر داشت. یکی ایجاد زهکش و برای جعبه ها و یا فضای مورد کاشت و دیگری احتمالا وزنی که پدید می آید ، مهندس ساختمان بایستی به آن توجه نماید. معمولا برای هر هشت متر مربع ، وزنی برابر با صد و هشتاد کیلو گرم در نظر می گیرند. تنها مساله زهکشی مربوط به گلدان ها و جعبه های گل نیست ، بلکه برای خروج آب باران و ... می باشد. برخی بر این عقیده اند که یک روف گاردن در حقیقت یک مزرعه کوچک ایده آل است و هرگز نبایستی فکر نمود که روف گاردن سالیان دراز به یک شکل و طرح می تواند باقی بماند.   

نویسنده:ابوطالب آقائی

داربست ها یا پرگولا

در طول تاریخ ، احداث این گونه سایه بان ها ، بسیار متداول و مرسوم بوده ، شاید گاهی مفهوم لغت به گونه ای باشد که در خواننده بتواند تصوری از ستون های مرمرین (روی آنها به فواصل مختلف سرپوش هایی از مصالح مختلف همراه با پیچش و پوشش گیاهان زینتی ) را پدید آورد. ولی به طور کلی این سایه بان ها به منظور ایجاد زیبایی و فضایی نیم سایه ، در روی قسمتی از تراس ها ، کنار دیوار ، بر روی راهروهای بریک که یک طرف آن دیوار می باشد، احداث می گردد. طراحان در نیم قرن گذشته به احداث داربست کمتر توجه نموده اند. ولی امروزه در معماری باغ ، پارک ها و منازل با فضای بزرگ ، کاربرد آن بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. قبل از احداث پرگولا ، بایستبی به سبک و فرم ساختمان کاملا توجه داشت ، تا هماهنگی آن با تمام خصوصیات ساختمان و باغ برقرار باشد.

کاربرد مصالح ساختمانی در شکل و زیبایی اولیه داربست بسیار موثر است . همچنین در انتخاب گیاهان به عنوان پوشش بایستی دقت شود و مناسب است بیشتر از گیاهان رونده مانند رزرونده ، کلماتیس ، گلیسین و ... استفاده کرد. طول و عرض داربست بر حسب موقعیت محل احداث ، متغیی می باشد.

شاید داربست ها را بتوان در اشکال و گونه های دیگری به عنوان آرک ، با فواصلی در خیابان های باریک ، با مصالح مختلف ایجاد نمود. آرک بیشتر در پارک ها یا منزلی که فاصله درب ورودی و ساختمان زیاد است یا درب ورودی توسط خیابان طویلی با ساختمان ارتباط پیدا می کند، کاربرد دارد.

اصولا در خیابان های طویل ، کاربرد تعدادی از آرک ها ( طاق نماهای چوبی یا فلزی ) با عرض های مختلف در فواصل متفاوت ضروری می باشد. در کنار و اطراف پایه آرک ، گیاهان رونده و پیچنده ای که دارای گل های زیبا می باشد، کاشته می شوند و طاق نصرت هایی همانند تونل از گل و گیاه پدید می آورند.

نویسنده:ابوطالب آقایی

آلاچیق ها

تعریف آلاچیق

در پارکهای عمومی ، فضاهای بزرگ و … اطاقکهایی که کاملا با مصالح ساختمانی بنای منازل متفاوت می باشد ، ساخته می شود که نقش آنها نوعی سایه بان و یا استراحت گاهی موقتی برای عابرین است.

معمولا در ساختمان این گونه اطاقک ها (آلاچیق) ، نکاتی را که از نظر چشم انداز و برخورداری از زیبایی منطقه ضروری می باشد ، مورد توجه قرار می دهند.گاهی در میان یا کنار این گونه آلاچیق ها ، حوضچه های کوچکی احداث یا در وسط آن از درختان پا بلندکه بتوان در بالای آن چتری به منظور ایجاد سایه و تنوع در یکنواختی ایجاد نماید ، غرس می کنند.معمولا محل نصب یا برپا داشتن آلاچیق ها یک فرمول مشخص و کاملا نثبیت شده ای ندارد.گاهی آلاچیق ها را کنار استخرهای بزرگ ، آب نماها یا بر فراز بلندی در باغ ، در میان توده ای از درختان که حالت جنگلی دارند ، بنا می کنند.به طور کلی تاریخچه احداث آلاچیقبه طور مستند در آثار باقی مانده ، چندان مشخص نیست. ولی از اوائل قرن هفدهم ، کم و بیش در برخی از باغات و قصر ها ، اطاقکی را دور از محل ساختمان به عنوان نشتن گاه میان روز و یا خلوت گاه می ساخته اند و برای تزئین داخلی یا خارجی آن از گلدان های گل استفاده می شده است.به عنوان مثال آلاچیق معروف باغ نیمانس در ساسکس انگلستان به سبک ایتالیایی همراه با ستون ها یا آلاچیق هایی به سبک کیوکس های شرقی در باغ سزین کوت در گوسیسترشیر کنار زمین بازی تنیس است. شکل و محل تعبیه آلاچیق ، بستگی به موقعیت زمین ، سلیقه طراح و شناخت چگونگی هم آهنگی با یکدیگر عوامل موجود را در باغ دارد.

در شمال ایران آلاچیق ها بیشتر در باغات چای و میوه ، به اشکال مختلف با مصالح ساختمانی متنوع از قبیل : چوب ، بقایای ساقه های برنج و گندم ، هنوز هم مرسوم است . در برخی دیگر از نقاط ایران این گونه آلاچیق ها علاوه بر ویژگی خاص خود ، به عنوان انبار های موقت یا استراحت گاه نیم روز ، مورد استفاده قرار می گیرند. مصالح ساختمانی که در آلاچیق های روستایی ایران بکار می رود ، بسیار ابتدائی و از مصالح ارزان قیمت می باشد.

چگونگی طراحی یک آلاچیق

برای احداث داربست ، آلاچیق و دیگر فرم هایی که بتواند در نقش سایه انداز را داشته باشند ، از انواع مصالح ساختمانی استفاده می شود. ولی همان گونه که قبلا توضیح داده شد ، آلاچیق ها علاوه بر سرپناه و سایه انداز بایستی به نحوی نقش پناهگاه را نیز داشته باشد.بنابراین پی یا پایه های آلاچیق را تا ارتفاع نیم متر با سنگ ، آجر یا بتون بالا آورده و در روی آنها به آنواع و اشکال مختلف ، دیواره و طاق را با مصالحی از قبیل آهن گرد یا تسمه ای ، نبشی و چوب خراطی شده یا طبیعی به ارتفاع حداکثر دو و نیم متر بنا می کنند. نقشه ساختمانی آلاچیق را بصورت چند ضلعی منظم ، مربع ، دایره یا مستطیل و … با طاق گنبدی یا ساده ترین آن به طور مسطح طراحی کرده و می سازند. دیواره های آلاچیق توسط گیاهانی ( رونده یا پیچنده ) به منظور ایجاد سایه ، محصور می شوند.لذا در فواصل معینی از ستون ها یا پایه های آلاچیق ، گیاهانی سریع الرشد کاشته می شود.گاهی به جای گیاهان زینتی از برخی در ختان میوه ماننده مو و یا درختانی که بتوان به آنها فرم داد ، کاشته می شوند. در داخل آلاچیق ، می توان از میز و صندلی های چوبی ( که امکان دارد این چوب ها به اشکال طبیعی تزئین شود) ، سنگی یا سکوبندی (چوبی ، بتونی ، آجری ، سنگی ) استفاده کرد. معمولا کف آلاچیق را از آجر ، سرامیک ، بتون ، شن های رنگی یا ساده و … همانند آنواع دال های خیابان ها ، مفروش می نمایند . دور تا دور آلاچیق را  با عرض حدود یک متر ، با انواع مصالح ساختمانی و تزئیناتی که هماهنگ با طرح عمومی باغ یا پارک می باشد ، مفروش می کنند.

نویسنده : ابوطالب آقائی

کاربرد و انواع نرده ها در فضای سبز

کاربرد نرده در آغاز ، به منظور وسیله حفاظت ساختمان ، باغ و پارک و ... بوده، ولی امروزه علاوه بر نقش حفاظتی جنبه تزئینی نیز دارد. طبیعی است بر حسب نوع جنس و کاربرد آن ، متخصصین طراحی، انواع و اشکال متنوعی را در این زمینه ارائه و توصیه کرده اند که بر حسب کاربرد به چند دسته طبقه بندی می شوند:

1- نرده های آهنی و توری

نرده های آهنی ، برحسب ذوق و سلیقه سازندگان به اشکال مختلف و طرحهای متنوع ، برای علاقه مندان تهیه و ارائه شده است . این گونه نرده ها ممکن است به طور مستقل با سطح زمین در ارتباط بوده ، طول و ارتفاع آنها متغییر می باشد. همچنین بر حسب سلیقه های خاص فردی ، نرده های آهنی بر روی دیواره های کوتاه، توسط ستون هایی به یکدیگر متصل می گردند و دیواره حفاظتی را پدید می آورند. در کنار این گونه نرده ها ، می توان از برخی گیاهان رونده یا گیاهان مربوط به پرچین ، جهت تزئین استفاده نمود.

2- نرده های چوبی

با وجود آن که عمر و دوام چوب در این مورد بسیار کم  و محدود است ، لذا امروزه کاربرد آن بسیار می باشد. این گونه دیواره ها در بیرون ساختمان به منظور دیواره حفاظتی همراه با پوشش گیاهی جهت زیبایی مرسوم است و به اشکال مختلف و متنوع ساخته می شوند. دیواره های مزبور ، گاهی از شاخه های درختان به صورت طبیعی یا کاملا خراطی شده ، مورد استفاده قرار می گیرند . دیواره های چوبی علاوه بر نقش حفاظتی ، در داخل باغ و پارک به صورت پاراوان یا دیواره های منقطع برای گیاهان رونده در نزدیک دیوار ساختمان یا در وسط چمن بکار می رود.

3- نرده های تزئینی فایبر گلاس

امروزه با پیشرفت صنعت پتروشیمی ، برخی از متخصصین با رنگ ها و صور مختلف ، نرده هایی با طول و عرض مناسب در کارخانجات تهیه و در دسترس علاقه مندان قرار می دهند.

نویسنده:ابوطالب آقائی

انواع دیواره های مورد استفاده در فضای سبز

در یک باغ ، برای ایجاد تنوع بیشتر در چشم انداز ، مخصوصا در زمین های ناهموار و شیب دار ، از یک سلسله کارهای ساختمانی استفاده می شود. مانند : دیوار ه های کوتاه ، دیواره های بلند و سلسله ای.

احداث اینگونه دیواره ها علاوه بر زیبایی ، از فرسایش خاک مخصوصا در شیب های تند ، جلوگیری کرده و یا به منظور بادگیر استفاده می شوند. دیواره ها ممکن است متداوم یا منقطع و در سطح آنها می توان گلکاری نمود.

انواع دیواره ها

1- احداث دیواره با سنگ بدون ملات ( سنگ لایه ای ) یا با ملات

اینگونه دیواره ها از روی هم چیدن تخته سنگ های متعدد در یک بریدگی پدید می آید . معمولا این تیپ دیواره ها ابتدائی ترین فرم ساختمانی است که جزء ساختمان های اولیه ،  انسان می شناسد.

2- دیواره ساخته شده با مصالح ساختمانی

این نوع طرح بسیار فراوان است و در بین سنگ ها و آجرها از پوشش اتصالی (ملات) استفاده می کنند.

3- احداث دیواره های ساختمانی با پوششی از گل

در حقیقت اینگونه دیواره ها می توانند یکی از دو فرم ذکر ده در بالا باشند. بطوری که گلکاری یا کاشت گیاهان رونده با افزایش خاک و کود در فواصل و لابه لای سنگ ها میسر گردد. امروزه برای ایجاد شکل طبیعی یا وحشی در باغ یا به عبارت دیگر انتقال طرح های طبیعی با مقیاس کوچک تر ، از این گونه دیواره های سنگی بدون ملات همراه با گیاهان کاشته شده استفاده می شود.

4- دیواره های چوبی

در برخی از شیب ها با بکار بردن قطعات چوبی یا بامبو (از تنه و شاخه های طبیعی درختان و نی ) که قسمتی از آن را در خاک فرو می برند (قطر آنها نیز تقریبا باریک می باشد ) ، می توان به زمین شکل داد و انواع دیواره ها و یا تراس بندی ها را پدید آورد. ارتفاع این گونه دیواره ها بر حسب شیب زمین یا نوع گیاه مورد نظر ، متغییر می باشد.

انواع دیواره ها بر حسب مصالح ساختمانی

1- دیواره های سنگی

برای احداث اینگونه دیواره ها ، لازم است ابتدا از قطعات بزرگ سنگ و به تدریج که ارتفاع دیواره بالا می آید ، از قطهع سنگ های کوچک تر استفاده کنیم . گاهی دیواره ها دارای شیب بسیار ملایمی است که می تواند بر حسب شیب زمین تعداد آنها متفاوت و متغییر باشد.برای احداث دیواره های شیب دار ، گاهی تنوع همانند پله در فرم دیواره ایجاد می کنند. سنگهایی که به منظور احداث دیواره ها بکار می روند ، ممکن است کاملا فرم داده شده یا به شکل طبیعی باشد. بر حسب موقعیت زمین ، می توان دیواره ها را با ارتفاع های مختلف ، صاف و منطبق احداث نمود.

2- دیواره های بتونی

ساختن دیواره های بتونی جالب نمی باشد. ولی می توان با بکار بردن سنگ (در داخل آنها به منظور تولید برجستگی )یا حفره هایی در آن ایجاد نمود که در داخل آنها خاک باغبانی ریخته و با کاشت انواع گیاهانی که در لایه های تخته سنگ ها رشد می کنند ، تزئین کرد.

3- دیواره های سفالی

در این مورد از قطعات سفلی مسطح برای ساختن دیواره های تزئینی به اندازه های کوچک استفاده می شود که بسیار جالب توجه بوده و بین قطعات هر قشر سفال ، یک ملات ضخیم گذاشته می شود.

4- دیواره های آجری و موزائیکی

مصالح ساختمانی در اینگونه دیواره ها ، شامل انواع آجرها به اشکال مختلف و ابعاد متغییر می باشد . گاهی در لابلای این گونه دیواره ها گیاهان رونده یا گیاهان چسبنده کاشته می شود.

5- دیواره های سبز یا پرچین

دیواره هایی که از گیاهان همیشه سبز ایجاد می شوند ، پرچین نامیده و بر حسب نوع گیاه و منظور خاص ، دارای ارتفاع مختلف می باشند. پرچین بیشتر در اطراف منازل ییلاقی یا پارک ها ویا ... به عنوان دیواره همیشه سبز کاربرد دارد.در پاره ای موارد ، پرچین به طور منقطع یا سرتاسری در کنار نرده ها به عنوان دیواره همیشه سبز حفاظتی به کار می رود.

تعدادی از گیاهانی که به عنوان پرچین یا دیواره سبز کاربرد دارند

 نویسنده :ابوطالب آقائی

بام هاي سبز، باغ هايي که به جاي سطح زمين در پشت بام خانه ها ساخته مي شوند، امروزه در بيشتر شهرهاي پيشرفته و پرجمعيت دنيا که به علت افزايش ساخت و ساز و کاهش سطح زمين با کمبود فضا مواجه مي شوند، جايگزين فضاي سبز شهري يا همان پارک ها شده اند؛ .

اما اين فناوري سبز و هنر معماري نوين در ايران که سرانه فضاي سبز آن از حد متوسط نيز پايين تر است به علت ناآگاهي و شناخت نداشتن مردم و بي توجهي مسوولان همچنان ناشناخته و مهجور مانده است.
پرداختن به اين فناوري مي تواند از بزرگترين تحولات مثبت زيست محيطي در شهرها محسوب شود. بام هاي سبز(Green Roof) ، فضاهاي سبزي هستند که به واسطه افزودن لايه هايي که قابليت رشد و نمو گياهان را دارند بر فراز پشت بام خانه ها ايجاد مي شوند.

ساخت بام سبز قدمت بسيار طولاني دارد و به قرن هاي 7 و 8 پيش از ميلاد مسيح بازمي گردد. تمدن هاي آسيايي پديد آمده در کنار رود دجله و فرات جزو اولين گروه هايي بودند که اين هنر را به وجود آوردند که معروف ترين آنها باغ هاي معلق بابل کهن است. پس از آن ، بام هاي سبز به صورت پراکنده براي هزاران سال در مناطقي از اسکانديناوي ، کردستان ، ايران ، ترکيه و عراق به نحوي برجسته ساخته مي شدند.
ترکيب گل و خاک که به عنوان مصالح سنتي ساختمان سازي براي تشکيل سقف در اين مناطق به کار برده مي شد معمولا حاوي دانه هاي علف و گياهان خودرويي بود که پس از استقرار خشت ها در پشت بام خانه ها، رويش يافته و بستري سبز و دلنشين پديد مي آورد. اين هنر کم کم با کاشت انواع گياهان زينتي و تلفيق معماري و روش هاي ساختمان سازي گسترش پيدا کرده و امروزه به صورت يک فناوري نوين در بسياري از شهرهاي اروپا، امريکا و برخي شهرهاي آسيايي بخصوص آلمان و سنگاپور به عنوان مکانيسمي براي روح بخشي به ساختمان ، افزايش سرانه فضاي سبز شهري و حفظ هزينه هاي بلندمدت بناها محسوب مي شود.

يكي از موارد كاربرد گياهان در طراحي، بهره‌گيري از رايحه گل‌ها يا شاخ و برگ گياهان معطر براي استفاده بيشتر شهروندان و توجه بيشتر آنها به فضاي سبز است

بسياري از گياهان به دليل زيبايي كه در فرم رنگ شاخ و برگ در فصول مختلف، شكل و رنگ گل‌ها، تنه آنها وجود دارد و نيز به دليل توليد اكسيژن، كاهش آلودگي، تعديل دما،‌ تعديل رطوبت،‌ جذب صدا و جز اينها در محدوده فضاي سبز شهرها توسط كارشناسان محيط‌زيست كاشته مي‌شوند.

يكي از موارد كاربرد گياهان در طراحي، بهره‌گيري از رايحه گل‌ها يا شاخ و برگ گياهان معطر براي استفاده بيشتر شهروندان و توجه بيشتر آنها به فضاي سبز است. انسان‌ها مي‌توانند از تمامي عناصر موجود در پارك‌ها مثل مناظر زيبا،‌ صداي آب، پرندگان و حركت باد بين شاخ و برگ درختان و عطر دل‌انگيز گياهان معطر استفاده كنند.

در اين ميان تنها مشاهده مناظر زيبا به تنهايي تاثير مثبتي در روحيه فرد مي‌گذارد. اما انساني كه از نعمت بينايي محروم است تنها به وسيله حس شنوايي آواي خوش پرندگان، صداي آب و نظاير اينها و بوييدن عطر گياهان مي‌تواند از طبيعت اطراف لذت ببرد. به علاوه وجود اين عوامل براي انسان‌هاي سالم نيز مكمل تاثيرات حاصل از حس بينايي محسوب مي‌شود.

بنابراين تقويت اين دو عامل در طراحي پارك‌ها ضروري است. در اين نوشتار تعدادي از گل‌ها و درختچه‌هاي معطر كه براي كاشت در پارك‌ها مناسب‌اند، معرفي شده‌اند.

گياهان معطر

گياهان معطر گياهاني هستند كه برگ، شاخه، گل يا ميوه آنها داراي اسانس معطر است. اين اسانس متشكل از موادي روغني است كه گياه براي جلوگيري از تبخير آب درون خود مي‌سازد. اين مواد سنگين و معطرند و در گل‌ها، برگ‌ها و ساقه‌ها ذخيره مي‌شوند.

عطر گل‌هاي اين گياهان خود به خود در فضا پراكنده مي‌شود و علاوه بر تاثير رواني مثبت بر انسان‌ها، به جلب پرندگان و حشرات و در نتيجه پراكنش دانه گرده كمك مي‌كند و نيز عطر برگ‌هاي بعضي از اين گياهان مثل «سرو نقره‌اي» و «سدروس» بعد از هرس پخش مي‌شود. عطر نمونه ديگري از اين گياهان در اثر لگد كردن يا چيدن و فشردن برگ‌ها نيز عطر آنها احساس مي‌شود.

كاربرد گياهان معطر اينهايند:
كاشت گياهان معطر در محل تردد عابران بسيار مفيد است، زيرا كاشت اين گياهان تنها به دليل ظاهر زيباي‌شان نيست،‌ بلكه عطر آنهاست كه براي انسان‌ها آرامش همراه با شادي و مسرت به وجود مي‌آورد. با كاشت اين گياهان در بزرگراه‌ها و ميدان‌ها تنها يكي از جنبه‌هاي طراحي كه استفاده از زيبايي گياهان است در نظر گرفت مي‌شود و انسان‌ها از حضور در اين فضا احساس آرامش مي كنند. بنابراين پارك‌هاي شهري و جنگلي براي استراحت و پياده‌روي و نيز براي كاشت اين گياهان نيز مناسب‌اند. گياهان معطر را مي‌توان در پارك‌ها و اطراف بناهايي كه از آنها بوي نامطبوع استشمام مي شود مانند اطراف قفس حيوانات در پارك‌ها كاشت.

از گياهان معطر همچنين مي‌توان در باغچه‌هاي كنار پنجره‌ها يا درون گلدان در تراس ساختمان‌هاي مسكوني، بيمارستان‌ها و رستوران‌ها استفاده كرد. زيرا عطر آنها در شب قوي‌تر است و به درون ساختمان راه پيدا مي‌كند.

تقسيم‌بندي گياهان معطر
گياهان معطر را مي‌توان به دو گروه تقسيم كرد:
الف - گياهان با برگ‌هاي معطر شامل درختان، درختچه‌ها و گياهان علفي و پوششي.
ب - گياهان با گل‌هاي معطر كه خود به چهار گروه تقسيم مي‌شوند، كه اينهايند: درختان، درختچه‌ها،‌ گل‌هاي فصلي و گل‌هاي پيازي.

گياهان با برگ‌هاي معطر
اين گروه شامل گياهان هميشه سبز يا خزان‌كننده است كه برگ‌هاي معطر دارند. برگ‌هاي تعدادي از آنها بعد از فشردن يا هرس درختچه اسانس معطر ترشح مي‌كنند و رايحه اسانس تعدادي از آنها بدون فشردن برگ، به خصوص بعد از آبياري در فضا مي‌پيچد. اين گياهان اينهايند:
برگ بو، مورد، سنتولينا، سوزني برگان مانند سروها (سرو سيمين و سرو شيراز)، سدر هيماليا، اسطوخودوس، گل شراب، آويشن، رزماري و بومادران.

گياهان با گل‌هاي معطر
اين گروه شامل گياهاني است كه در فصل مشخصي از سال گل‌هاي معطر توليد مي‌كنند و عطر آنها در فضاي پارك مي‌پيچد. اين گروه شامل درختان، درختچه‌ها، گل‌هاي فصلي و گل‌هاي پيازي است و اينهايند:
طاووسي، گاردنيا، تاتوره، ياسمن، پيچ آبجويي، ميخك هندي،‌ نرگس درختي، گل يخ، رز، دافنه، گل شراب، محبوبه شب و پيچ امين‌الدوله.

گل‌هاي فصلي معطر
اين گياهان نشانه‌هاي پاييزه يا بهاره‌اي هستند كه گل‌هاي معطر دارند و اكثرا به صورت يك ساله پرورش مي‌يابند و در مدت يك تا دو ماه از سال گل دارند و شامل اينهايند:
شب بو مجلسي، شب بو زعفراني، آليسوم، گل عنكبوتي، تنباكوي زينتي، مغربي، ميخك بوقلمون (ريشو)، قرنفل و شاه‌پسند.

گل‌هاي پيازي معطر نيز اينهايند:
فريزيا، نرگس شيراز، كلاغك، مريم، سنبل و سوسن.

منبع:پايگاه اطلاع‌رساني شهرسازي و معماري

پارکهای ملی به عنوان نمونه های برجسته از طبيعت کل کشور و ذخيره گاههای ارزشمند طبيعی محسوب ميشوند. بنابراين اعمال مديريت صحيح و کارآمد مبتنی بر نگاه علمی و کارشناسی (به دور از سليقه) و بهره گيری از تجربيات کشورهای مجرب علاوه بر ايفای نقش بزرگترين و بهترين سرمايه های ملی طبيعی و ايجاد زمينه های حفاظتی، تحقيقاتی و آموزشی در جهت جذب توريست و کسب درآمدهای ارزی بسيار بالا و شرايط آب وهوايی متغير که نتيجه آن وجود هزاران گونه گياهی مرتعی، دارويی، صنعتی و صدها گونه جانوری متنوع که بعضاً منحصر بفرد در سطح جهان بوده اند می باشيم. در يک جمله ايران جهانی است با وسعتی کوچکتر، متاسفانه  و عليرغم داشتن موهبتهای الهی و تمدنی کهن، مليتی اصيل و مکتبی سالم و سرآمد و کامل تا کنون موفق به بهره‌برداری معقول از منابع موجود نشده ايم.عنايت رياست محترم سازمان و پيگيری و تلاش مجدانه جناب آقای تهرانی مديرکل محترم نظارت وبازرسی برای اولين بار در طول تاريخ سازمان متبوع موجب شد تا تعدادی از روسای پارکهای ملی که به واقع و درعمل با مشکلات و مسائل پارکداری مواجه هستند و از اين طرق فشارهای زياد و طاقت فرسای کار به همراه محيط بانان زحمتکش متحمل می شوند برای ارتقاء سطح علمی مديريتی و تنوير افکار آنان و آشنايی با مديريت پارکداری در کشور لهستان که دارای 23 پارک ملی بوده و تجربيات خوبی را در امور مزبور دارد اعزام گردند لذا جا دارد از مساعدت اين عزيزان تشکر و گزارش بازديد بعمل آمده را بشرح زير ارائه نمايد  :

 کشور لهستان با وسعتی حدود يک پنجم خاک کشور ما تا دو دهه قبل جزو بلوک شرق بوده و در حال حاضر به عضويت اتحاديه اروپا در آمده است. وضعيت توپوگرافی اين کشور بيشتر هموار و پوشيده از جنگلهای  پهن‌برگ نم دوست و سوزنی برگ کاج و اراضی تورب زار است. ميزان بارندگی و رطوبت ميانگين سالانه 600 ميليمتر بوده بطوريکه سطح مناطق جنگلی را دربعضی از فصول سال آب فرا ميگيرد. بدليل يکسان بودن تيپ طبيعی از تنوعات گياهی و جانوری زيادی برخودار نيستند. در خلال جنگهای جهانی اول و دوم و انقلاب صنعتی و بهره‌برداری بی رويه از جنگلهای اروپا آسيب جدی به منابع طبيعی اين کشور وارد شد مع الوصف خيلی زود متوجه موضوع شده و درجهت احيای آن با مديريت صحيح بر آمدند و امروز با کمترين تنوعات زيستی بيشترين بهره را می برند. کشور لهستان دارای 23 پارک ملی بوده و تعداد 10 ميليون نفر از 36 ميليون توريستی که در سال به اين کشور مسافرت می کنند از پارکها بازديد می نمايند. ضمن اينکه 4 ميليون کاربر اينترنتی نيز هرساله از سايتهای اختصاصی اين پارکها بهره برداری می کنند. بيشتر توريستهای پارکها را جوانان و دوستداران طبيعت تشکيل می دهند. برای هر بازديد کننده در زون توسعه پارکهای ملی و در هر هکتار 3 تا8 متر مربع و برای هر 6 نفر محقق همان مقدار جاده در نظ  گرفته می شود. مسيرهای بازديد عمدتاً جاده های پياده رو و دوچرخه رو و مشابه جاده های مالرو مناطق کشورمان است با اين تفاوت که همه مسيرها دارای تابلوهای راهنمای مناسب و شکيل هستند.

 امور زيست محيطی در اين کشور بعهده وزارت محيط زيست بوده و کلمه حفاظت بدليل بالا رفتن سطح اطلاعات زيست محيطی مردم و همچنين همکاری آنان در تميز نگه داشتن محيط برای زندگی از عنوان اين وزارتخانه حذف شده است.

    حفاظت از بيومها و زيستگاهها در شرايط مساعد اين کشور و بالا بودن اطلاعات زيست محيطی و ساماندهی دامداری و کشاورزی بصورت کاملاً مکانيزه و توسعه شهرها و روستاها براساس طرح جامع و پيش بينی شده 20 ساله و چشيدن مزه اقتصادی جذب توريست تقريباً به تعداد جمعيت کشور در هر سال، و کسب درآمد ارزی زياد از اين طريق درحد استاندارد جهانی بوده و تخلفاتی مانند دام، شکار و صيد، تصرف اراضی، ريختن زباله و فاضلاب ديگر معنايی ندارد. بعنوان مثال در طول مدت سفر کوچکترين زباله نه تنها در سطح پارکهای ملی  بلکه در سطح روستاها و شهرها نيز مشاهده نشد. از طرفی وجود انجمنهای قوی و مقتدر مردمی محيط زيست و صندوقهای تعاونی تشکلها دليل بر حمايت محيط زيست بوده است.

    روز جهانی کنوانسيون رامسر را تمام مردم لهستان جشن می گيرند و اعتقاد دارند تالاب انزلی ضامن بقای 8 تالاب بين المللی موجود در اين کشور می باشد. در طول مدت اقامت در کشور لهستان از 4 پارک ملی اين کشور بنامهای Bialowieski  Wigierski  Biebrzanski  Kampinoski  بازديد بعمل آمد که خلاصه نتايح آن به شرح زير مي باشد :

1- شرايط ايجاد پارک ملی :

   مساحت پارکها نبايد کمتر از 10 کيلومتر مربع باشد. دارای استعداد طبيعی به لحاظ گونه هاي گياهی و جانوری بوده و حداقل تنش با روستاييان داشته باشد. دارای مصوبه قانونی و حدود و نقشه مشخصی باشد و مورد تاييد سازمانهای بين المللی محيط زيست و جاذبه توريستی هم داشته باشد.

2- تشکيلات پارک ملی :

    دارای رييس، معاون اجرايی، معاون آموزشی و توريستی، معاون تحقيقاتی، معاون مالی واداری و واحدهای آتش نشانی و هواشناسی بوده و رييس پارک از طريق کانديدايی چند نفر ارزيابی و انتخاب و به حکم وزير به مدت 5 سال به سمت مدير پارک منصوب مي شود. ضمناً رييس پارک علاوه بر تحصيلات عاليه بايد از تجربه کافی برخوردار بوده و محيط بانان بومی و دارای مدرک ديپلم بودند.

3- لبـاس فرم :

    کليه پرسنل پارک دارای لباس متحدالشکل در 2 نوع بودند که لباس کار در فضای داخل منطقه سبز رنگ و لباس رسمی به رنگ قهوه ای بود. آرم اختصاصی هر پارک بر روی بازو و درجات آنان بر روی يقه لباس نصب ميگردد.

4- محيط بانان :

    اعم از زن و مرد دارای وظايف گوناگون بودند. گروه ضربت، گروه گشتهای پياده، گروه مستقر در سرمحيط‌بانيها و چنانچه بصورت انفرادی به داخل مناطق می رفتند يک قلاده سگ آموزش ديده نيز بهمراه خود می بردند. تجهيزات انفرادی آنها شامل سلاح کمری، دوربين، باتوم، دستبد، بی سيم و تلفن همراه و دستگاههای GPS و دفترچه يادداشت وقايع روزانه بود.

5- برجهای ديده بانی :

    در حاشيه و نقاط حساس منطقه برجکهای ديده بانی با چوب ساخته شده که مشخصات منطقه بر روی صفحه‌ای چوبی در داخل آنها نصب گرديده است و محيط بانان برای کنترل راحت تر مناطق بويژه آتش‌سوزی از آنها استفاده می کنند.

6- طرحهای جامع مديريت و نظارت پيوسته :

    تمام پارکهای ملی دارای طرح جامع مديريت بوده و نظارت پيوسته در مقاطع 5 ساله برای مدت 20 سال در آنها اجرا می گردد. مواردی مانند شکار غير مجاز درآنها بندرت ديده می شود.

7-  سپر حفاظتی

 کليه پارکهای ملی دارای سپر حفاظتی در ابعاد وسيع و مساحت تا چند برابر وسعت محدوده اصلی پارکها بودند.

8- هماهنگی

مديران پارکها هماهنگی لازم را با شهرداريها داشتند.

9- نقشه و تابلوهای راهنمای

 حاشيه و مرکز پارکها و مسيرهای عبور توريستها مجهز به نقشه و تابلوهای راهنمای متعدد است. هر پارک دارای چند ايستگاه هواشناسی مجهز و نيز ايستگاههای متعدد باران سنجی است. در کليه پارکها ايستگاههای متعدد آتش نشانی و تجهيزات و خودروهای اطفاء حريق وجود دارد.

10- زون بندی

 کليه محدوده پارکها زون بندی شده و محدوديتها و ممنوعيتهای مربوط به هر منطقه در آنها برابر قانون اعمال می گردد.

11-  امکانات اقامتی و پذيرايی برای توريست ها

تمام پارکها دارای امکانات اقامتی و پذيرايی برای توريست ها بودند. استفاده توام از جاذبه های طبيعی و تاريخی برای جذب توريست به مناطق کاملاً مشهود بود.

12- احياء جنگلها و انجام امور تحقيقاتی مستمر

احياء جنگلهای تخريب شده با استفاده از نهالستان اختصاصی در پارک و انجام امور تحقيقاتی مستمر در پارکها از جمله اقدامات اساسی در آنها بحساب می آيد.

 پيشنهادات :

الف) راه رسيده به اهداف پارکهای ملی مستقل نمودن تشکيلات پارکها که به تبع آن از مدير منفل و صاحب اختيار و بودجه مستقل بهره مند خواهد شد. فلذا در کنار استقلال مطالعات طرح جامع، اجرای تحقيقات، احداث راههای دسترسی، تابلوها، آتش نشانی، مفسرين طبيعت، امور تحقيقاتی و آموزشی و توريستی، ملبوس و فرم و شکل آن و بطور کلی همه موارد مورد نياز يک ذخيره گاه طبيعی ثبت و مورد بهره برداری قرار گيرد.

ب) سهيم نمودن افراد بومی و محلی در سود حاصل از جذب توريست و يا درآمدهای حاصل از طريق شکا و صيد و تفرج و استفاده از آنان به عنوان راهنما.

ج) احداث مراکز اقامتی و پذيرايی در محدوده سپر حفاظتی منطقه و اجاره آن به علاقمندان بومی.

د) اجرای تجربيات کشور مزبور مشروط به لحاظ نمودن فرهنگ کشورمان دست آوردهای خوبی را به همراه خواهد داشت .

منبع : وبلاگ پارکداری